Open Monumentendag: ijskelder

08 september 2019

Location IJskelder Arenberg

Erfgoed
© Spaarnestad
© Spaarnestad

Bij een groot kasteel hoort natuurlijk ook een ijskelder. Zo ook bij het Arenbergkasteel. Het Regionaal Landschap Dijleland legde tijdens de zomermaanden deze historische ijskelder terug open. Om dit uniek pareltje erfgoed niet verloren te laten gaan werd de ijskelder volledig gerestaureerd.

Het Regionaal Landschap Dijleland ging nog een stapje verder. Op 17 januari lieten zij 25 ton ijs aanrukken en dit in de ijskelder stockeren. Op 1 februari kwam daar nog ééns 10 ton bovenop. De kelder zit hiermee nu goed vol. Het ijs werd nog eens extra afgedekt met stro en de deur is nu voor lange tijd op slot. De komende maanden zal het Regionaal Landschap Dijleland het smeltproces nauwkeurig opvolgen. Met wat geluk kunnen we tijdens Open Monumentendag (8 september 2019) genieten van een drankje, gekoeld met ijs uit de kelder.

STUKJE GESCHIEDENIS

Het ontstaan van de ijskelders gaat vele eeuwen terug. De kelders zoals wij ze in onze streek kennen komen vooral voor vanaf de 16de eeuw. En bleef interessant tot 1860. De komst van ijsfabrieken en later de koelkasten en diepvriezen maakten definitief een einde aan het gebruik ervan.

Het ijs van de meeste kelders kwam uit de vijvers en grachten in de buurt. Op kasteeldomeinen was het vaak de taak van de hovenier om het ijs te 'oogsten' en te bewaren. Ook in de zomer moest hij er voor zorgen dat het smeltwater goed werd afgevoerd en de ijskelder goed droog bleef.

Het ijs zelf werd voor verschillende doeleinden gebruikt: het fris bewaren van eetwaren (vlees en vis) in de keuken en voor medicinaal gebruik. Later kwam daar ook nog de productie van frisdranken, snoepgoed, (room)ijs en patisserie bij.

BEWAREN VAN IJS

Hoe werkte zo'n ijskelder nu? De ijskelders waren vaak ondergrondse kegelvormige putten, bedekt met een kunstmatige heuvel. De put zelf werd gemetst in baksteen en afgewerkt met lokale natuursteen. Boven de put werd een koepel of gewelf voorzien. Dit zorgde voor de nodige isolatie. Ook bovengronds werd er alles aan gedaan om de ijskelder zo koel mogelijk te houden. Een laag dikke aarde en bomen zorgden voor de nodige schaduw.

Onderaan de kelder werd er een afvoerkanaal voorzien. Kwaliteitsvol ijs moest droog bewaard blijven. Ventilatiegaten bovenaan de kelder voerden de vochtige lucht af. Het ijs zelf werd vaak met een extra laag stro bedekt, zodat het nog beter geïsoleerd was. Dit alles zorgde ervoor dat het ijs tot twee jaar toe bewaard kon worden. Hoeveel ijs er zo bewaard werd? Dat varieerde tussen de 15 en 100 kubieke meter.

Praktische info

08 september 2019
IJskelder Arenberg
Hertog Engelbertlaan
3001 Heverlee

Partners